Η μέθοδος Βαγκάνοβα

Η μέθοδος Βαγκάνοβα, πήρε το όνομά της από τη διάσημη χορεύτρια και δασκάλα που τη δημιούργησε, την Αγριπίνα Βαγκάνοβα (1879 – 1951).

Η Βαγκάνοβα ήταν μαθήτρια στην Αυτοκρατορική Σχολή Μπαλέτου (τη σημερινή Ακαδημία Μπαλέτου Βαγκάνοβα), στην Αγία Πετρούπολη, που μετονομάστηκε σε Λένινγκραντ και μετά πάλι σε Πετρούπολη. Χόρεψε ως σολίστ στα Ρωσικά Αυτοκρατορικά Μπαλέτα, του Θεάτρου Μαριίνσκι, και όταν σταμάτησε να χορεύει, το 1916, συνέχισε στην Αυτοκρατορική Σχολή ως δασκάλα και αργότερα ως διευθύντρια. Εκεί δίδαξε για τριάντα χρόνια. Είναι η ίδια σχολή, που αργότερα μετονομάστηκε σε Κίροφ (από τον δολοφονημένο αξιωματούχο του σοβιετικού καθεστώτος Σεργκέι Κίροφ, το 1934), και είναι η σχολή που προετοιμάζει τους χορευτές για τα Μπαλέτα Κίροφ, τα μπαλέτα του Θεάτρου Μαριίνσκι.

Όταν ανέλαβε τη σχολή, ήταν φανερό ότι έλειπε μια ενιαία και συγκροτημένη μέθοδος διδασκαλίας για τα ρωσικά μπαλέτα, γι’ αυτό η Βαγκάνοβα διαμόρφωσε τη δική της μέθοδο. Ήδη είχε προηγηθεί ο Μαριούς Πετιπά, που, σαν χορογράφος και δάσκαλος για πολλά χρόνια στα Αυτοκρατορικά Μπαλέτα, είχε συνδυάσει στην τεχνική του τη δεξιοτεχνίας της ιταλικής σχολής με την κομψότητα της γαλλικής. Η Βαγκάνοβα προχώρησε παραπέρα. Συνδύασε τη ρωσική κληρονομιά των αυτοκρατορικών μπαλέτων με στοιχεία από τον γαλλικό ρομαντισμό και από τον δυναμισμό της ιταλικής σχολής και ειδικότερα από τη μέθοδο Τσεκέτι (Cecchetti). Η ίδια προτιμούσε την αυτοκυριαρχία και τον δυναμισμό της ιταλικής σχολής, με την πιο εξελιγμένη τεχνική της. Ωστόσο, στη δική της τεχνική, απέφυγε συνειδητά τόσο αυτό που θεωρούσε ως υπερβολική αβρότητα και θηλυπρέπεια στη γαλλική σχολή, όσο και την υπερβολική τεχνική δεξιοτεχνία (πχ, 32 συνεχόμενες φουετέ, fouettés en tournant) της ιταλικής σχολής, που τις κινήσεις της τις έβρισκε κάπως απότομες και άκαμπτες και με παράλληλη έλλειψη συγκινησιακού περιεχομένου. Πιο πολύ, εκτιμούσε την καλά δομημένη μέθοδο του Τσεκέτι, που βασιζόταν στη δανέζικη σχολή, τη σχολή Μπουρνονβίλ (μια σχολή γνωστή ήδη από τον προηγούμενο αιώνα στη Ρωσία, που έδινε στο ανδρικό μπαλέτο την ίδια σημασία που είχε και το γυναικείο). Σταδιακά, η μέθοδος της Βαγκάνοβα, άρχισε να συνδυάζει το ποιητικό ρωσικό στιλ, με τους μακρούς και πλατιούς σχηματισμούς, με το πιο προχωρημένο ιταλικό στιλ, όπου κυριαρχούσαν οι πουέντ και οι δυναμικές, στροφές.

Ως μέθοδος διδασκαλίας καινοτομεί, καθώς συμπεριλαμβάνει στη διαδικασία του μαθήματος και τις μαθήτριες, που αναλύουν κάθε κίνηση και συζητούν με τη δασκάλα τους τις δυσκολίες καθώς και τους συνδυασμούς των βημάτων στις ασκήσεις. Οπωσδήποτε, όμως, η Βαγκάνοβα θεωρούσε τη σκληρή εκπαίδευση του χορευτή και την πειθαρχία βασική προϋπόθεση για την ελεύθερη όσο και ελεγχόμενη κίνηση του σώματος. Η μέθοδός της ήταν ένα συμπαγές σύστημα. Έδινε έμφαση στην αρμονία και τον συγχρονισμό όλων των μελών του σώματος, τόνιζε τη λειτουργία του λαιμού και της σπονδυλικής στήλης, κι έδινε ιδιαίτερη προσοχή στη θέση των χεριών.

Έχει οκτώ επίπεδα κι αρχίζει από την ηλικία των 10 ετών.

Η μέθοδος έχει καταγραφεί στο βιβλίο Βασικές αρχές του κλασικού μπαλέτου, το 1934. Το 1938 υιοθετήθηκε από το ρωσικό κράτος ως το επίσημο εκπαιδευτικό πρόγραμμα κλασικού χορού σε όλες τις σχολές της Σοβιετικής Ένωσης. Μεγάλωσε γενιές χορευτών και οδήγησε στην μετέπειτα αποθέωση του ρωσικού μπαλέτου. Ας σημειωθεί ότι από την Ακαδημία αποφοίτησαν μεγάλες μορφές του ρωσικού χορού, που διέπρεψαν και παγκοσμίως, όπως η Άννα Παύλοβα, η Ταμάρα Καρσάβινα, ο Βασλάβ Νιζίνσκι, ο Ζορζ Μπαλανσίν, η Γκαλίνα Ουλάνοβα, κι αργότερα, η Νατάλια Μακάροβα, ο Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ, ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ, ως πολύ πρόσφατα η πιο διάσημη σύγχρονη μπαλαρίνα, Σβετλάνα Ζαχάροβα.

Η μέθοδος της Βαγκάνοβα εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, είναι ως σήμερα ένα από τα σημαντικότερα συστήματα διδασκαλίας κλασικού χορού, και το βιβλίο της παραμένει ένα πρότυπο εγχειρίδιο για τη διδασκαλία της τεχνικής του κλασικού μπαλέτου σήμερα.

Παρά την αυστηρή της δομή, η μέθοδος αφήνει δυνατότητες εξέλιξης και αφομοίωσης νέων στοιχείων, όπως συνέβη τη δεκαετία του 30, όταν το ρωσικό μπαλέτο αφομοίωσε νεοκλασικά στοιχεία, ακροβατικά, ιδιαίτερα στα ανδρικά σόλο  και  τα πα ντε ντε της εποχής, αλλά και σήμερα συνεχίζει να εξελίσσεται και να αφήνει ανοιχτούς ορίζοντες στην τέχνη του μπαλέτου.

Αυτό επισημαίνεται και στην άποψη του γνωστού κριτικού χορού, Ανδρέα Ρικάκη (Καθημερινή, 1/12/2007), για την παράσταση της Ακαδημίας Μπαλέτου Βαγκάνοβα, στο Μέγαρο Μουσικής (2-4/11/2007), όπου χόρεψαν 50 χορευτές, τα πολλά υποσχόμενα μελλοντικά αστέρια του Θεάτρου Μαριίνσκι:

Φέτος το προτεινόμενο πρόγραμμα υπήρξε άκρως ενδιαφέρον. Στο δεύτερο μέρος είχαμε το Grand Pas από την «Πακίτα» σε μουσική Λ. Μίνκους και χορογραφία Μ. Πετιπά σε αναδόμηση της Βαγκάνοβα. Το μπαλέτο αυτό από μόνο του αποτελεί εξετάσεις για τους χορευτές, καθώς σύνολα και σόλι θέτουν σε δοκιμασία τις τεχνικές ικανότητες των εκτελεστών. Επίσης διαθέτει και μια ιδιαιτερότητα: οι πολλές variations... ποικίλλουν κατά βούληση και επιλογή του υπευθύνου αναβίωσης!

………Παρακολουθώντας τα διάφορα γοητευτικά Γκαλά Αστέρων θαυμάζαμε την εκπληκτική έφεση και απόδοση που έχουν οι Ρώσοι χορευτές στο νεοκλασικό ρεπερτόριο, ευρωπαϊκό ή αμερικανικό. Και εγένετο φως! Στο πρόγραμμα της Ακαδημίας ανακαλύψαμε -κοντά στο παραδοσιακό κλασικό γαλλορωσικό ρεπερτόριο- σπουδή και στο σύστημα Μπουρνονβίλ (Δανία). Από αυτές τις δυο Σχολές έχει ξεπηδήσει το νεοκλασικό ύφος του 20ού αιώνα. Έτσι οι νεαροί και οι νεαρές μελετούν ήδη και αποδίδουν έξοχα αυτά τα συστήματα. (Μέγαρο Μουσικής 2/11).

 

    Мариинский театр, Θέατρο Μαριίνσκι, Όπερα και Μπαλέτο, 1860.

 

                  Σκηνή μπαλέτου από το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» στο πλαίσιο των επίσημων εγκαινίων (2013) της δεύτερης σκηνής του θεάτρου Μαριίνσκι (πρώην Κίροφ), στην Αγία Πετρούπολη.

         

                  Θέατρο Μαριίνσκι 2011-2012, Η λίμνη των κύκνων.

 

                                                                                                                                                                 Μπαλέτα Μαριίνσκι (Κίροφ), Σβετλάνα Ζαχάροβα, 2003.

Πηγές:

http://www.bailarinas.eu/las-escuelas-de-ballet-y-sus-metodos-iii-parte/
Las escuelas de ballet y sus métodos, III parte

http://balleton.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=248:agrippina-vaganova&Itemid=585
Agrippina Vaganova: H ιδιοφυΐα του μπαλέτου

https://xorosnews.wordpress.com
Vaganova

http://vaganovaacademy.com/A/History
Ιστοσελίδα της Ακαδημίας

http://www.kathimerini.gr/306119/article/politismos/arxeio-politismoy/h-akadhmia-mpaletoy-vagkanova-sthn-a8hna
Η Ακαδημία Μπαλέτου Βαγκάνοβα στην Αθήνα, του Ανδρέα Ρικάκη (01.12.2007)