Τεχνική Λιμόν

 Ο Χοσέ Λιμόν θεωρείται ένας  απ’ τους θεμελιωτές του σύγχρονου χορού στις ΗΠΑ, τον  αιώνα που μας πέρασε.

 Μπαίνοντας ο 20ος αιώνας, έγιναν σημαντικές αλλαγές και ανατροπές στο χώρο της τέχνης, που ήταν αποτέλεσμα των γενικότερων κοινωνικοπολιτικών αλλαγών. Δοκιμάζονται καινούρια πράγματα. Οι καλλιτέχνες απορρίπτουν τις κρατούσες συμβατικές απόψεις περί του ωραίου. Στο χορό επίσης η άποψη για το σωστό και το ωραίο αλλάζει δραστικά, όχι βέβαια χωρίς έντονες αντιδράσεις από κοινό και κριτική. Την πρόκληση και το δρόμο που άνοιξε η Ιζαντόρα Ντάνκαν, που αγνοώντας  τουτού, πουέντ και το υποχρεωτικό ροζ καλσόν, χόρεψε ξυπόλυτη, ντυμένη με αραχνοΰφαντους χιτώνες, ακολούθησαν οι τρεις μεγάλες κυρίες του σύγχρονου χορού, οι επαναστάτριες, Ρουθ Σεντ Ντένις (1879 - 1968), Μάρθα Γκράχαμ (1894 - 1991) και Ντόρις Χάμφρεϊ (1895 - 1958), κατόπιν οι άντρες δυναμικοί χορογράφοι και χορευτές, Χοσέ Λιμόν (1908 - 1972) Έρικ Χόκινς (1909 - 1994) και άλλοι, κι αργότερα, ο εισηγητής του μενταμοντέρνου χορού, Μερς Κάνινγκχαμ (1919 - 2009).

 Εκτός από την άποψη για το ωραίο, άλλαξαν παράλληλα και οι έννοιες που σχετίζονται με τη θεώρηση του σώματος και του φύλου. Αυτό το βλέπουμε στο χορό, για παράδειγμα στις απελευθερωμένες κινήσεις και στις χειραφετημένες χορογραφίες των γυναικών, αλλά και στη σωματοποιημένη τέχνη του Χοσέ Λιμόν και στις ρωμαλέες χορογραφίες του, που αποδεικνύουν από τη μια πως η θηλυκότητα δεν είναι ασύμβατη με τον δυναμισμό και την ελευθερία, ούτε, από την άλλη, η αρρενωπότητα είναι ασύμβατη με την ομορφιά, την ευαισθησία και την κομψότητα του χορού.  

 Όσο για την τεχνική, ήδη για τις χορογράφους των αρχών του 20ου αιώνα (Γκράχαμ, Χάμφρει, Γουάιντμαν), η τεχνική δεν ήταν κάτι που έπρεπε να αποκτηθεί, όπως πίστευαν τον 18ο και τον 19ο αιώνα, αλλά να ανακαλυφθεί.

 Ο Χοσέ Λιμόν, λοιπόν, απ’ τους σημαντικότερους θεμελιωτές του σύγχρονου χορού, ριζοσπαστικοποίησε δραστικά την έως τότε ισχύουσα άποψη για το χορό. Έδωσε στο χορό ένα στιλ ρωμαλέο και αρρενωπό, γεμάτο πάθος, ελευθερία αλλά και κομψότητα.

Η τεχνική του και το ιδιαίτερο στιλ του έγινε σημείο αναφοράς για τον μοντέρνο χορό και διδάσκεται σήμερα σε πάνω από διακόσια πανεπιστήμια και ακαδημίες χορού σε όλον τον κόσμο.

Στη διαμόρφωσή του ως χορευτή και χορογράφου έπαιξαν σημαντικό ρόλο η μεξικάνικη καταγωγή του, οι σπουδές του στις ΗΠΑ, η Γκράχαμ, οι δάσκαλοί του Ντόρις Χάμφρεϊ (Doris Humphrey) και Τσαρλς Γουάιντμαν (Charles Weidman), η δε  πρωτοτυπία του σχετίζεται με τις επιρροές από τρεις κουλτούρες: την ισπανική, την αζτέκικη και την αμερικάνικη. Αυτά αποτέλεσαν και την υποδομή για την διαμόρφωση της τεχνικής που φέρει το όνομά του.                                               

 

 

 

 

Ρουθ Κάριερ και Χοσέ Λιμόν στο έργο Μέρα πάνω στη Γη, της Ντόρις Χάμφρεϊ, 1947. (Ruth Currier and Jose Limon in Doris Humphrey’s ‘Day on Earth’, 1947.)

 

 

 

 

 Ο Λιμόν ενδιαφέρθηκε να εκφράσει την οργανική σχέση τού χορευτή με το περιβάλλον, μέσω της κίνησης. Έβλεπε το σώμα σαν μέσο έκφρασης και επικοινωνίας. Πίστευε πως το κορμί μπορεί να εκφράσει συναισθήματα και συγκινήσεις και όλη την πολυπλοκότητας της ανθρώπινης υπόστασης. Η τεχνική του βοηθά να αναπτυχθούν οι ικανότητές του αυτές. Το χορογραφικό του ιδίωμα διακρίνεται για το έντονο πάθος του, την έκφραση των ανθρώπινων συναισθημάτων, τον αυθορμητισμό και τη μουσικότητα. Μάλιστα, απ’ όλους τους σημαντικότερους χορογράφους του σύγχρονου χορού, ο Λιμόν είναι αυτός που περισσότερο συνέδεσε τόσο στενά τη μουσική με το χορό.

Η τεχνική του αναπτύσσει περαιτέρω τις αρχές της Ντόρις Χάμφρεϊ: πτώση και επαναφορά ή αλλιώς πτώση, ανάκτηση της ισορροπίας και αναπήδηση (fall and recovery /drop andrebound),διακοπή και αλληλουχία (suspensionandsuccession), δυναμική της βαρύτητας και βάρος του σώματος, αντίθεση μεταξύ βάρους και έλλειψης βάρους. Επίσης, δίνεται βάρος στην αναπνοή.

Ως προς την αναπνοή, βοηθά να συνειδητοποιήσει κανείς πώς λειτουργεί, πώς κινείται μέσα από το σώμα, πώς επηρεάζει την κάθε κίνηση και πώς έχει ως συνέπεια τη ρευστότητα στη χορευτική κίνηση, κι όσον αφορά το βάρος, μελετά τη δυναμική χρήση του βάρους σε κάθε μέρος του σώματος και τη ροή της αλληλουχίας κινήσεων η μία μέσα στην άλλη.

Ωστόσο, ο Λιμόν πίστευε ότι μια υπερβολικά δομημένη τεχνική περιορίζει τη δημιουργικότητα. Γι’ αυτό, δεν έδωσε βάρος στην κωδικοποίηση της τεχνικής του, παρά επεδίωξε να αναπτύξει μεθόδους που θα έκαναν τον χορευτή δημιουργικό και θα τον βοηθούσαν να βρει τον δικό του προσωπικό τρόπο έκφρασης με την κίνησή του.

Η τεχνική του δίνει έμφαση στη σαφήνεια και την απλότητα στην εκτέλεση της κίνησης. Περιορίζει την υπερβολική προσπάθεια και την περιττή ένταση που προκαλείται από την κίνηση. Άλλωστε, ο Λιμόν πίστευε ότι μπορούσε να εκφράσει την πιο καθαρή ουσία του χορού, χωρίς περιττές κινήσεις και χειρονομίες.

 Για τον Λιμόν τα μεμονωμένα μέρη του σώματος μιλούν τη δική τους γλώσσα του σώματος, με τις επιμέρους ιδιότητές τους. Πχ, χρησιμοποίησε την κίνηση των ώμων σε διαφορετική κατεύθυνση απ’ την ταυτόχρονη κίνηση των βραχιόνων, του κορμού και των ποδιών. Αυτό αποτελούσε μια διάλεκτο, στην προσωπική γλώσσα τού σώματος τού καθενός. Το σώμα για τον Λιμόν ήταν μια ορχήστρα, στην οποία ένα μέρος του σώματος αναπαριστά ένα όργανο, κι ένα άλλο μέρος, ένα άλλο όργανο εντελώς διαφορετικό. Έτσι πολλαπλοί συνδυασμοί κινήσεων μπορούν να γίνουν  ανάμεσα στα διαφορετικά μέρη του σώματος.

 Η κίνηση των βραχιόνων ήταν πολύ σημαντική, όπως αυτή με το κυρτό σχήμα, και αλληλεπιδρούσε με τον χώρο μέσα από το σχήμα της κίνησης. Επίσης, η συστολή με τον κορμό και η περιστροφή των γονάτων προς τα μέσα και προς τα έξω.

Ακόμη, ο τρόπος αναπνοής ήταν κάτι ουσιώδες, γιατί ήταν αυτό που επέτρεπε τη συνεχή ροή της κίνησης και το ξεκίνημα της κίνησης απ’ το κέντρο του σώματος. Οι κινήσεις του θώρακα έχουν τεράστια σημασία και αναπαριστούσαν ποικίλες συγκινήσεις. Ο θώρακας ήταν ένα μεγάλο πεδίο εξερεύνησης για τον Λιμόν.

                                               Θώρακας

      

    JoseLimon, MexicanSuite, 1944

    

                                                       Χέρια και πόδια

         1955

     

 Moor'Pavane, 1949.

 Ο Λιμόν ήταν η σπουδαιότερη φυσιογνωμία στην τέχνη του μοντέρνου χορού στην Αμερική τις δεκαετίες του 1930-1960. Η τεχνική του, που αποτελεί βάση για τη διδασκαλία του σύγχρονου χορού, αλλά η τεχνική του βελτιώνει τις δεξιότητες για κάθε είδος χορού και προσαρμόζεται εύκολα σε μια μεγάλη γκάμα χορογραφικών τεχνοτροπιών. Διδάσκεται σήμερα σε πολλές σχολές μπαλέτου σε όλον τον κόσμο, ενώ το Ίδρυμα Χοσέ Λιμόν (José LimóDance Foundation), που δημιουργήθηκε αμέσως μετά το θάνατό του από την ομάδα του (José Limóand Do­ris Humphrey Company), συνεχίζει ως σήμερα να εργάζεται πάνω στις αρχές που κληροδότησε ο μεγάλος αυτός άνθρωπος του σύγχρονου χορού.

 

 Το μάθημα

Ο στόχος του μαθήματος είναι να βοηθήσει την κάθε σπουδάστρια ή σπουδαστή του χορού  να βρει και να αναπτύξει τους τρόπους για τη δημιουργία κίνησης, κι όχι να του ανατεθούν έτοιμοι αυτοί οι τρόποι προς εκτέλεση, κατ’ εντολήν. Αν το κατακτήσει αυτό, θα μπορεί κατόπιν να προσαρμόσει την κίνησή του σε οποιαδήποτε χορογραφικό στιλ.

Εξάλλου, η φιλοσοφία του μαθήματος έχει να κάνει με την ποιότητα του συναισθήματος που μπορεί να επιτύχει να εκφράσει κανείς με μια κίνηση. Γι’ αυτό το σημαντικό δεν είναι να ακολουθηθεί ένα αυστηρό βηματολόγιο, παρά να ωθείται ο μαθητευόμενος χορευτής σε μια δημιουργική διαδικασία. Μια διαδικασία που ξεκινά από μέσα του, απ’ τη σκέψη και το σώμα του καθενός.

Οι αρχές είναι αυτές που αναφέραμε παραπάνω, στην τεχνική Λιμόν: οι σπουδαστές μαθαίνουν να «αισθάνονται» τη λειτουργία του σώματός τους, να διαχειρίζονται την αναπνοή τους, με τρόπο που να διευκολύνει και να δίνει ρευστότητα και φυσικότητα στις κινήσεις τους, να παίζουν με τη βαρύτητα, να ελέγχουν το κέντρο βάρους του σώματος, αλλά και την επίδραση του βάρους του κάθε μέρους του σώματος κατά την κίνηση. Ασκούνται πάνω στις αρχές, πτώση και αναπήδηση, διακοπή και συνέχιση ροής, αυτόνομη κίνηση μερών του σώματος,  κτλ.

Η κίνηση αποκτά ευλυγισία, πλαστικότητα και προσωπική έκφραση.  Η κίνηση του χορευτή βγαίνει από μέσα του, σώμα και μυαλό λειτουργούν αξεχώριστα, η χορεύτρια ή ο χορευτής νιώθει τον εαυτό του σαν ενιαίο σύνολο, ένα ενιαίο ψυχοσωματικό ον,  πράγμα που είναι ζητούμενο για κάθε ολοκληρωμένο άνθρωπο, αλλά που είναι ιδιαίτερα δύσκολο να επιτευχθεί. Και ο ολοκληρωμένος άνθρωπος, με τη σειρά του, γίνεται κι ένας εξαίρετος χορευτής ή μια ευφυής και εκφραστική χορεύτρια.

Η δομή του μαθήματος 

Το μάθημα στηρίζεται στις βασικές αρχές του συστήματος Λιμόν. Διδάσκεται η συγκεκριμένη  τεχνική, και δίνεται βάρος στη χορευτικότητα των κινήσεων.

Το μάθημα περιλαμβάνει περπάτημα, τρέξιμο, αιωρήσεις των χεριών, περιφορές των άκρων, ασκήσεις εδάφους, κίνηση στο χώρο, σε όλα τα επίπεδα και κατευθύνσεις, άλματα και συνδυασμούς κινήσεων.

-          Ζέσταμα: ασκήσεις στο πάτωμα (floor work)∙ ζέσταμα μυών.

-          Κυρίως μάθημα: κέντρο, κινήσεις στο χώρο, συνδυασμοί κινήσεων, άλματα, νέες χορευτικές φράσεις στη χορογραφία∙ ενδυνάμωση μυών, διαχείριση βαρύτητας, μεταφορά βάρους από ένα σημείο του σώματος σε άλλο, χρήση αναπνοής για μεταφορά ενέργειας.

-          Κλείσιμο: χορογραφία και αυτοσχεδιασμός.

               

                  

                 Η τάξη του Χοσέ Λιμόν, στο Τζούλιαρντ Σκουλ, 1959.

 

Πηγές

http://limon.org/  The José Limón Dance Foundation

http://limon.org/dance-company/repertory_history/  Repertory History

http://limon.org/dance-company/  The Company

http://limon.org/community/community-engagement/  Limon4Kids

https://vimeo.com/65304857 2:20, Limon4Kids 2013 με βίντεο

http://www.danzahoy.com/articulo.php?nota=0082-jose-limon-la-historia-para-ser-contada&r=1                                                    Limón Dance Company | José Limón: la historia para ser contada De México a Arizona

https://mckennapc920.wordpress.com/tag/jose-limon/

Limón’s Technique and Thoughts on Dance

http://www.conaculta.gob.mx/noticias/artes-escenicas/18138-jose-limon-el-mas-fino-bailarin-de-su-tiempo.html José Limón, el más fino bailarín de su tiempo

http://baile.about.com/od/Danza-moderna/tp/Tecnicas-De-Danza-Moderna-Fundamentales.htm 4 técnicas de danza moderna fundamentales

http://baile.about.com/od/Danza-moderna/a/Clases-De-Danza-Moderna-De-La-Tecnica-Limon.htm Clases de danza moderna de la Técnica Limón

http://www.danceheritage.org/limon.html  José Limón

http://limon.org/dances/ Repertory

https://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Lim%C3%B3n  βιογραφία και έργα

https://es.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Lim%C3%B3n   biografía

http://www.biography.com/people/jos%C3%A9-lim%C3%B3n-40247 Jose Limon biography

http://www.britannica.com/biography/Jose-Arcadio-Limon  José Limón, Mexican dancer

Βάσω Μπαρμπούση Ο χορός στον 20ό αιώνα: μια άλλη ανάγνωση  από τον τόμο Χορός και αφηγηματικότητα, Πρακτικά Διεθνούς Ημερίδας, Τετάρτη 27 Μαΐου 2009, Συνεδριακό Κέντρο του Πανεπιστημίου Πατρών. Επιστημονική επιμέλεια Κάτια Σαβράμη, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών. http://www.savrami.gr/praktikaHmeridas.pdf

 

Βίντεο:

https://www.youtube.com/watch?v=KlU9S9Zq3jI   2:14 Jose Limon's "There is a Time" Montage   2009 (Meditaciones del Eclesiastés). The Limon Dance Company performs excerpts from Jose Limon's There is a Time. Limón’s 1956 There Is a Time, which had its premiere at Juilliard, takes inspiration for its structure from the Book of Ecclesiastes.

https://www.youtube.com/watch?v=X0O8YhlwRts   3:43 !! Psalm  2009 Limon Dance Company performing Jose Limon's, Psalm (1967).

https://www.youtube.com/watch?v=CMAbbtzEF_U&list=RDCMAbbtzEF_U#t=13 26 βίντεο

http://evannsiebens.com/limon-moving-into-the-future   27:17, documentary Limón: Moving into the Future, 2003 Broadcast on the PBS series Reel New York in 2004. Follows the present company through rehearsals, reconstructions, new creations and performances while former company members pass their legacy on to current dancers. Ντοκιμαντέρ για το έργο του Λιμόν.

https://www.youtube.com/watch?v=rShlvxW7NQI   8:15 JOSÉ LIMÓN DOCUMENTAL25oΔιεθνές Φεστιβάλ Χορού Χοσέ Λιμόν στο Μασατλάν, Κουλιακάν και Λος Μότσις, Μεξικό, Απρίλιο με Μάιο του 2011. Το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει το έργο που κληροδότησε ο διάσημος χορογράφος από τη Σιναλόα. Υπότιτλοι στα αγγλικά και στα ισπανικά.